IJlst
Het centrum van IJlst is een eeuw lang gedomineerd geweest door de grote fabriek van Nooitgedagt. Sommigen vonden de fabriek een grove verstoring van het kleinschalige stadsbeeld. Anderen waardeerden de fabriek, die meer dan een eeuw veel inwoners werkgelegenheid had geboden, als een monument van industrieel erfgoed.
De fabriek is in 1865 gesticht door Jan Jarigs Nooitgedagt als een soort huisvlijt op de zolder van zijn woonhuis. Het maken van timmergereedschap was zo succesvol dat er bedrijfsgebouwen moesten worden opgericht. Die zijn in de loop der tijd steeds vernieuwd en het complex kon bovendien een paar keer uitbreiden. De Nooitgedagtfabriek bestond in de laatste halve eeuw van haar bestaan uit het zogenoemde ‘gele steentjesgebouw’ uit 1893 en 1899 en het schuin daarvoor staande robuuste betongebouw, een voorbeeld van vroege betonbouw van omstreeks 1910. Daartussen stond de hoge schoorsteenpijp uit 1915, een karakteristiek onderdeel in het stadssilhouet.
Toen er aan het einde van de twintigste eeuw geen opvolger uit de bedrijfsdynastie meer kon worden geleverd, is het bedrijf overgenomen door een Brits concern dat weer werd opgeslokt door een Amerikaanse branchegenoot.
Gemeentebestuur en ontwikkelaar wilden de fabriek eigenlijk slopen. Een groeiende groep van de bevolking wilde de fabriek behouden. Nadat ontwikkelaar en gemeente allerlei opties hadden bestudeerd, werd om zoveel mogelijk nieuwe woningen te kunnen realiseren besloten om het betonnen fabrieksgedeelte te slopen en om het gele steentjesgebouw te handhaven. Het complex was inmiddels een ruïne geworden, vooral het gele steentjesgebouw verkeerde in desolate staat. DBF ontfermde zich er met de BIWO-formule over.
Het gele steentjesgebouw, dat voorheen grotendeels verstopt lag achter het robuuste betonnen fabrieksgebouw is weer grotendeels in het zicht komen te liggen. Het heeft voor de nieuwe gebruikers van de kantoren en voor gasten een door een muur met hekwerk omkaderd voorplein gekregen dat wordt bekroond door een Friese doorloper in monumentaal formaat. Het hierachter gelegen gedeelte van het gele steentjesgebouw is op de begane grond dan ook als museum, of zoals het er wordt aangekondigd, als Kijk en Doecentrum Nooitgedagt in gebruik, waarin vooral aandacht wordt besteed aan de boeiende geschiedenis van Nooitgedagt: schaatsen, houten speelgoed en gereedschap, maar ook andere aspecten van de IJlster geschiedenis worden gepresenteerd.
 |